Đọc sách để giữ lấy chiều sâu văn hóa
Trong nhịp sống hôm nay, khi điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng số trở thành một phần quen thuộc của đời sống thường ngày, con người có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác chạm màn hình, chúng ta có thể đọc tin tức, xem hình ảnh, nghe âm thanh, theo dõi sự kiện diễn ra ở nhiều nơi. Tuy nhiên, càng sống trong thời đại của tốc độ, người ta càng nhận ra giá trị không thể thay thế của việc đọc sách. Bởi sách không chỉ giúp con người biết thêm nhiều điều, mà còn giúp con người sống sâu hơn, nghĩ kỹ hơn và hiểu mình, hiểu người hơn.
Đọc sách, trước hết là một cách bồi đắp tri thức. Mỗi cuốn sách là một cánh cửa mở ra một thế giới khác, đưa người đọc đến với lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật, đạo lý và những trải nghiệm sống phong phú của nhân loại. Nhưng nếu chỉ nói đến tri thức thôi thì vẫn chưa đủ. Giá trị lớn hơn của việc đọc sách nằm ở chỗ sách nuôi dưỡng chiều sâu tâm hồn, làm giàu đời sống nội tâm và rèn luyện khả năng suy ngẫm độc lập. Trong một thời đại mà con người rất dễ bị cuốn vào những thông tin ngắn, nhanh, nhiều khi chỉ lướt qua rồi quên, sách giúp ta dừng lại, suy nghĩ, chiêm nghiệm và tự đặt ra cho mình những câu hỏi thiết thực về cuộc sống.
Không phải ngẫu nhiên mà từ lâu, việc đọc sách luôn được xem là một thước đo của đời sống văn hóa. Một cộng đồng ham đọc sách thường là một cộng đồng biết trân trọng tri thức, biết giữ gìn những giá trị tinh thần và có nền tảng để phát triển bền vững. Ngược lại, khi thói quen đọc sách dần bị thu hẹp, con người rất dễ rơi vào tình trạng tiếp nhận thông tin một cách hời hợt, cảm xúc trở nên vội vàng, cách nghĩ cũng đơn giản hơn. Đó là điều đáng suy nghĩ trong bối cảnh hiện nay, nhất là khi không ít người trẻ dành nhiều thời gian cho màn hình điện thoại nhưng lại ít dành thời gian cho những trang sách.
Thực tế cho thấy, sự phát triển của công nghệ không làm cho sách trở nên lỗi thời. Trái lại, chính bối cảnh ấy càng cho thấy ý nghĩa bền vững của sách và văn hóa đọc. Bởi giữa vô vàn âm thanh, hình ảnh và những luồng thông tin liên tục xuất hiện mỗi ngày, con người vẫn cần những khoảng lặng để tự làm giàu chính mình. Sách là một trong những khoảng lặng quý giá ấy. Đọc một cuốn sách hay không chỉ là tiếp nhận nội dung của cuốn sách, mà còn là quá trình tự đối thoại, tự hoàn thiện nhận thức và nhân cách.
Đối với lĩnh vực văn học nghệ thuật, việc đọc càng có ý nghĩa đặc biệt. Văn học nghệ thuật không chỉ cần người sáng tác mà còn cần công chúng biết tiếp nhận, biết rung cảm, biết đồng hành. Một bài thơ, một truyện ngắn, một công trình nghiên cứu, một tập bút ký hay một tác phẩm lý luận phê bình sẽ khó có thể phát huy trọn vẹn giá trị nếu thiếu người đọc. Nói cách khác, văn hóa đọc không chỉ tạo nên người đọc, mà còn góp phần tạo nên môi trường để văn học nghệ thuật sống được trong lòng công chúng.
Ở một địa phương giàu truyền thống văn hóa như An Giang, câu chuyện đọc sách càng gắn bó chặt chẽ với việc xây dựng đời sống tinh thần và quảng bá các giá trị văn học nghệ thuật địa phương. An Giang là vùng đất có lịch sử lâu đời, có chiều sâu văn hóa, có sự giao thoa của nhiều cộng đồng cư dân, nhiều tín ngưỡng và phong tục tập quán đặc sắc. Từ mạch nguồn ấy, nhiều thế hệ văn nghệ sĩ đã sáng tạo nên những tác phẩm giàu tình đất, tình người, phản ánh sinh động vẻ đẹp của quê hương, con người An Giang trong quá khứ và hiện tại. Tuy nhiên, để những tác phẩm ấy đến được với đông đảo bạn đọc, nhất là thế hệ trẻ, thì không thể chỉ dừng ở việc sáng tác hay in ấn, mà còn cần một quá trình quảng bá bài bản, bền bỉ và phù hợp với xu hướng tiếp nhận mới.
Trong thời gian tới, công việc quảng bá tác phẩm văn học nghệ thuật cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động văn hóa của địa phương. Nếu trước đây, việc quảng bá chủ yếu dựa vào các buổi giới thiệu sách, các cuộc triển lãm, tọa đàm, giao lưu tác giả – tác phẩm hoặc đăng tải trên báo, tạp chí, thì hôm nay cần mở rộng hơn nữa không gian lan tỏa. Điều này không có nghĩa là bỏ đi các hình thức truyền thống, mà là kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại để tác phẩm có thể đến gần hơn với công chúng.
Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, các tác phẩm văn học nghệ thuật cần được giới thiệu bằng nhiều hình thức linh hoạt, sinh động và phù hợp với thói quen tiếp nhận của xã hội hiện nay. Một cuốn sách hay có thể được giới thiệu qua chuyên mục điểm sách, video ngắn, clip đọc trích đoạn, podcast, bài cảm nhận, giao lưu trực tuyến hay các chuyên trang văn hóa trên nền tảng số. Một tác phẩm văn học nghệ thuật địa phương cũng có thể được lan tỏa rộng rãi hơn nếu được kể lại bằng những cách gần gũi, hấp dẫn, dễ tiếp cận hơn với công chúng trẻ. Điều cốt lõi là làm sao để tác phẩm không chỉ “được biết đến”, mà còn “được đọc”, “được cảm” và “được nhớ”.
Từ góc độ đó, việc khơi dậy văn hóa đọc chính là nền tảng quan trọng cho công tác quảng bá văn học nghệ thuật. Khi người dân, nhất là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên có thói quen đọc sách, có nhu cầu tiếp cận tác phẩm, thì hoạt động quảng bá mới thực sự có đất để phát huy hiệu quả. Muốn làm được điều ấy, cần có sự chung tay của nhiều phía: gia đình, nhà trường, thư viện, cơ quan báo chí, các thiết chế văn hóa và các tổ chức nghề nghiệp. Mỗi không gian đọc được mở ra, mỗi buổi giới thiệu sách được tổ chức, mỗi cuộc giao lưu với tác giả được duy trì, mỗi chuyên mục văn học nghệ thuật được chăm chút trên báo chí và môi trường số đều góp phần nuôi dưỡng thêm tình yêu sách trong cộng đồng.
Với vai trò là tổ chức tập hợp đội ngũ văn nghệ sĩ của tỉnh, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật An Giang cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa tác giả, tác phẩm và công chúng. Trong thời gian tới, cùng với việc động viên, khích lệ sáng tác, cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động giới thiệu, quảng bá tác phẩm có chiều sâu, có chọn lọc, có định hướng thẩm mỹ. Cần quan tâm xây dựng các chuyên đề giới thiệu tác giả địa phương, tuyển chọn tác phẩm tiêu biểu để phổ biến rộng rãi, tổ chức giao lưu tại trường học, thư viện, cơ sở văn hóa, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong công tác lưu trữ, số hóa và phổ biến tác phẩm.
Đặc biệt, cần chú trọng đưa văn học nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ. Đây vừa là đối tượng tiếp nhận, vừa là lực lượng góp phần tạo nên diện mạo văn hóa trong tương lai. Khi người trẻ biết đọc sách, yêu văn chương, hiểu giá trị nghệ thuật, họ sẽ có thêm một điểm tựa tinh thần để sống đẹp hơn, nhân ái hơn và có trách nhiệm hơn với cộng đồng. Đồng thời, chính họ cũng sẽ là những người tiếp tục lan tỏa các giá trị tốt đẹp của văn học nghệ thuật bằng ngôn ngữ, hình thức và tinh thần của thời đại mình.
Nói cho cùng, đọc sách là một hành động lặng lẽ nhưng mang ý nghĩa lâu dài. Từ một cá nhân biết đọc có thể hình thành một gia đình yêu sách; từ những gia đình yêu sách có thể góp phần xây dựng một cộng đồng có chiều sâu văn hóa. Và từ nền tảng ấy, văn học nghệ thuật mới có thể bén rễ sâu hơn trong đời sống, có thêm cơ hội đến với công chúng, nuôi dưỡng tâm hồn con người và làm giàu bản sắc quê hương.
Giữa nhịp sống hiện đại đầy biến động, giữ gìn thói quen đọc sách cũng chính là giữ gìn một nét đẹp văn hóa. Đó không chỉ là chuyện của hôm nay, mà còn là câu chuyện của ngày mai. Khi sách còn được mở ra, khi tác phẩm văn học nghệ thuật còn được nâng niu, giới thiệu và lan tỏa bằng tâm huyết và trách nhiệm, thì đời sống tinh thần của xã hội vẫn còn những mạch nguồn trong trẻo để nuôi dưỡng cái đẹp, bồi đắp nhân văn và thắp sáng niềm tin vào những giá trị bền vững.