Ông MoHaMad – gìn giữ và trao truyền nghề dệt thổ cẩm Chăm An Giang
Từ hơn trăm năm qua, bên ngã ba sông Châu Đốc, xóm người Chăm xã Châu Phong đã hình thành nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Vào thời điểm làng nghề phát triển, từ đầu xóm đến cuối xóm tiếng thoi dệt nhịp nhàng vang xa.
Tuy nhiên, qua các giai đoạn thăng trầm, còn rất ít hộ dân theo nghề truyền thống. Khoảng hơn chục năm nay, ông MoHaMad, một nghệ nhân lành nghề có tâm huyết đã cùng vợ mình đứng ra hình thành cơ sở dệt, hướng dẫn truyền dạy lại nghề cho đồng bào dân tộc Chăm, gắn kết du lịch cộng đồng, tìm đầu ra cho sản phẩm. Điều này đã giúp nghề dệt thổ cẩm Chăm được duy trì và có hướng phát triển mới, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương.
Vốn nặng lòng và có nhiều tâm huyết với nghề dệt truyền thống của dân tộc mình, nên từ năm 2000, ông MoHaMad cùng vợ là bà ZayMah, quyết tâm gầy dựng lại nghề dệt thổ cẩm Chăm, mà ông bà chính là thế hệ truyền nhân thứ ba của “nghề trăm năm tuổi” này.
Bà ZayMah cho biết, thuở trước, cũng như bao phụ nữ Chăm khác trong xóm, bà được gia đình truyền nghề dệt từ năm 15 tuổi, đến nay bà đã có nửa thế kỉ gắn bó với từng sợi chỉ đường tơ bên khung dệt, thành thạo hết các công đoạn làm ra thổ cẩm. Từ việc chọn sợi, nhuộm màu, phơi khô, đến đánh sợi vào ống chỉ, mắc sợi dọc cho phù hợp, và đưa lên khung dệt, tạo dáng sản phẩm.
Còn ông MoHaMad vốn xuất thân trong gia đình làm nghề dệt truyền thống, nên từ nhỏ ông đã nắm vững các nguyên lý làm nghề, cùng với nghiệp vụ sư phạm của mình, ông đã hệ thống lại những kĩ thuật trong nghề dệt một cách bài bản, để có thể truyền dạy, hướng dẫn lại cho những người dân trong xóm có mong muốn theo nghề, để dệt nên nhiều loại sản phẩm khác nhau, từ khăn, xà rông cho đến thổ cẩm tinh xảo.
Em Rophiah một bạn trẻ ở xã Châu Phong cho biết với nghề dệt truyền thống em đã được bà chỉ dẫn nhưng chưa thành thạo, khi đến cơ sở của ông MoHamad làm em được chỉ dẫn thêm để thành thạo hơn về nghề, em mong muốn có thể làm ra nhiều sản phẩm đẹp và khó hơn.
Còn với chị Sarydah, nghệ nhân đã có hơn 10 năm làm nghề dệt cho biết hiện một ngày chị làm được từ 10 đến 15 mét vải, tiền công 15 ngàn đồng/ 01 mét. Được làm gần nhà lại được thường xuyên tiếp xúc với khách du lịch từ các nơi nên chị rất vui.
Hiện nay, cơ sở dệt MoHamad có trên 10 khung dệt, với khoảng 20 nhân công làm các công đoạn từ dễ đến khó, người làm nghề có thu nhập hơn 150 ngàn đồng/ một ngày, phù hợp với mức sống ở làng quê.
Tuy nhiên, để gìn gữ và phát triển nghề dệt thủ công phù hợp với xu hướng thời đại thì không chỉ đơn thuần là ngồi dệt và chờ bán sản phẩm. Ông MoHaMad đã tìm ra hướng mở cho nghề, qua việc kết nối với các công ty du lịch và lữ hành để giới thiệu sản phẩm thông qua những tour du dịch tìm hiểu khám phá về văn hóa, thánh đường hồi giáo, nhà cổ ở làng Chăm Châu Phong.
Bên cạnh mặt hàng chính là khăn rằn, xà rông, thổ cẩm, cơ sở MoHaMad còn chế tác thêm nón, túi xách, ba lô, giỏ đựng đồ,… tất cả đều là sản phẩm thủ công tinh xảo, mang đậm nét văn hóa của đồng bào Chăm An Giang.
Ông Nguyễn Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong nhận xét về ông Mohamad người con tiêu biểu của làng Chăm như sau: “Ông Mohamad không chỉ tận tâm trong nghề mà còn nỗ lực truyền nghề cho nhiều thế hệ trẻ, giúp người dân có việc làm có thêm thu nhập, gắn bó hơn với nghề truyền thống của dân tộc. Cùng với đó ông còn sáng tạo, cải tiến mẫu mã, đưa sản phẩm Chăm vươn xa”
Với những nỗ lực của cộng đồng dân cư và sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, nghề dệt truyền thống trăm năm tuổi của đồng bào Chăm An Giang được gìn giữ và có hướng phát triển mới. Vào năm 2023 “Nghề dệt thổ cẩm của người Chăm xã Châu Phong” chính thức được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngay sau đó, Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm xã Châu Phong được thành lập với 12 thành viên, do ông Mohamad làm tổ trưởng.
Ông Mohamad chia sẻ: “Điều làm nên giá trị độc đáo của thổ cẩm Châu Phong chính là sự tinh tế trong từng công đoạn. Không máy móc hỗ trợ, mọi thao tác đều được thực hiện thủ công bằng đôi tay khéo léo, cùng sự kiên trì, bền bỉ và kỹ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ”. Ông cho biết thêm Tổ hợp tác sẽ tiếp tục gắn kết các hộ dân xây dựng và phát triển những sản phẩm du lịch cộng đồng tại địa phương, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm, mang lại thu nhập ổn định hơn cho người dân.
Khi đến tham quan cơ sở dệt MoHamad, trải nghiệm du lịch cộng dồng tại làng Chăm Châu Phong, Phạm Thế Nam và nhóm bạn trẻ đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết các bạn cảm thấy rất thú vị khi được tìm hiểu về văn hóa, phong tục tập quán và thưởng thức các món ăn nổi tiếng như: bánh bò nướng, tung-lò-mò, cà-ri bò của người Chăm nơi này.
Còn với bà Maureen Anglin, du khách người Mỹ thì chia sẻ răng bà rất ấn tượng với những sản phẩm dệt hoàn toàn bằng tay của những người phụ nữ nơi này, rất kì công và đẹp mắt.
Trong nhịp sống mới, khi cầu Châu Đốc nối liền đôi bờ sông Hậu, bên những thánh đường Chăm trầm mặc, tiếng thoi dệt lại nhịp nhàng vang lên, rộn ràng và vui tươi hơn. Những nghệ nhân dệt thổ cẩm Chăm xã Châu Phong vẫn không ngừng tạo tác ra những sản phẩm tinh xảo, đậm bản sắc văn hóa châu thổ Cửu Long, làm vấn vương tâm hồn bao du khách khi đã một lần đến với An Giang./.
Nguyễn Khái Hưng