NHỮNG TRANG VIẾT MỞ RA TỪ VÙNG ĐẤT MỚI

Trước thềm Đại hội Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật An Giang lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 – 2031, Nhà NCPB văn học Trần Hót Lái, Phân hội trưởng Phân hội Văn học chia sẻ về những chuyển động của đội ngũ người cầm bút sau hợp nhất, những trăn trở về chất lượng tác phẩm, lực lượng kế cận và kỳ vọng đối với nhiệm kỳ mới.

Phóng viên: Xin anh cho biết những kết quả, dấu ấn nổi bật của Phân hội trong thời gian qua; đồng thời, những khó khăn, trăn trở nào cần được quan tâm tháo gỡ để nâng cao chất lượng hoạt động chuyên ngành?

Nhà NCPB văn học Trần Hót Lái: Nếu nhìn văn học không chỉ bằng những con số, mà bằng sức sống của chữ nghĩa trong đời sống tinh thần của một vùng đất, tôi nghĩ dấu ấn lớn nhất của Phân hội Văn học trong thời gian qua chính là giữ được ngọn lửa sáng tác và giữ được sự gắn kết của đội ngũ những người cầm bút trong một giai đoạn có rất nhiều thay đổi.

Sau quá trình hợp nhất, đội ngũ hội viên của Phân hội trở nên đông đảo, đa dạng hơn về thế hệ và địa bàn. Hiện Phân hội có 152 hội viên. Trong đó có những cây bút nhiều năm gắn bó với văn học tỉnh nhà, đồng thời đã xuất hiện một lớp tác giả trẻ. Chính sự gặp gỡ giữa những người đi trước với những người đang tìm kiếm tiếng nói riêng của mình là một nguồn sinh khí rất đáng quý đối với văn học An Giang.

Trong thời gian qua, Phân hội đã cố gắng làm một việc tưởng như rất bình thường nhưng thực ra có ý nghĩa lâu dài: giữ cho những người viết không đứng một mình. Chúng tôi duy trì các kênh liên lạc, thường xuyên thông tin về các cuộc thi, giải thưởng, hoạt động chuyên môn; vận động hội viên tham gia các cuộc thi sáng tác Văn học; giới thiệu tác phẩm tham dự các giải thưởng; đồng thời chuẩn bị Kỉ yếu Hội viên sau hợp nhất. Những công việc ấy tạo thành một mạch kết nối để người viết cảm nhận rằng phía sau trang bản thảo của mình vẫn có một cộng đồng văn chương.

Một dấu ấn khác mà tôi cho rằng cần được nhìn nhận ở chiều sâu hơn là Phân hội đã bắt đầu đặt câu hỏi về chất lượng và tương lai của văn học, chứ không chỉ dừng ở việc tổ chức phong trào. Chuyên đề “Nâng cao chất lượng tác phẩm và bồi dưỡng thế hệ kế cận: Nhiệm vụ chiến lược của Phân hội Văn học” chính là sự tự vấn ấy. Chúng tôi muốn tạo ra một không gian để người viết trao đổi nghề nghiệp, góp ý tác phẩm và quan trọng hơn, để những cây bút trẻ có cơ hội gặp gỡ, học hỏi từ những người đi trước.

Nhưng văn học, vốn là chuyện của đường dài, nên chúng tôi cũng nhìn thẳng vào những điều còn trăn trở.

Trước hết là bài toán chất lượng. Có nhiều người viết chưa đồng nghĩa với có nhiều tác phẩm hay. Một nền văn học địa phương muốn có vị trí lâu dài không thể chỉ được đo bằng số lượng tác giả, số lượng tác phẩm hay số cuộc thi; cuối cùng vẫn phải trở về với câu hỏi căn bản nhất: tác phẩm có sức sống đến đâu trong lòng người đọc?

Thứ hai là lực lượng kế cận. Chúng ta có những người viết nhiều kinh nghiệm, nhiều vốn sống, nhưng nếu không sớm phát hiện và bồi dưỡng những cây bút trẻ thì khoảng trống thế hệ sẽ xuất hiện. Người trẻ hôm nay có một thế giới sống khác, nhịp cảm xúc khác, ngôn ngữ khác. Văn học cần họ để tự làm mới mình. Vì vậy, bồi dưỡng thế hệ trẻ không nên hiểu đơn giản là “đào tạo thêm người viết”, mà là tạo ra một môi trường để những tiếng nói mới được cất lên và được lắng nghe.

Một khó khăn nữa là đặc điểm địa bàn sau sáp nhập. Hội viên sinh sống, công tác ở nhiều nơi; tuổi tác, nghề nghiệp và khả năng tiếp cận công nghệ không đồng đều. Có những Ủy viên Ban Chấp hành ở xa, điều kiện công việc khiến việc tham gia trao đổi, sinh hoạt chưa thường xuyên. Vì thế, làm sao để một tổ chức văn học có địa bàn rộng nhưng vẫn giữ được sự gần gũi, thân tình giữa người với người là một vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.

Và còn một vấn đề mà tôi cho là rất quan trọng trong thời đại hôm nay: ý thức nghề nghiệp và bản quyền. Người cầm bút có quyền tự do sáng tạo, nhưng tự do sáng tạo luôn đi cùng trách nhiệm. Tôn trọng bản quyền, tôn trọng tư liệu, dẫn nguồn, giữ gìn tính độc lập của tác phẩm – đó không chỉ là yêu cầu pháp lí mà trước hết là phẩm giá nghề nghiệp của người viết.

Tôi nghĩ, nếu có thể nói ngắn gọn về trăn trở của Phân hội hiện nay thì đó là: làm sao từ một đội ngũ đông đảo, chúng ta tạo nên một nền văn học có những tác phẩm thực sự có giá trị; từ một lực lượng kế thừa, chúng ta tạo nên những tiếng nói mới; và từ một tổ chức Phân hội, chúng ta tạo được một mái nhà văn chương đủ rộng, đủ ấm, đủ cởi mở để người viết sáng tạo.

Phóng viên: Hướng đến Đại hội Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật An Giang lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 – 2031, anh kỳ vọng gì về định hướng hoạt động, cơ chế hỗ trợ và vai trò kết nối của Liên hiệp Hội nhằm khơi dậy sức sáng tạo của văn nghệ sĩ?

Nhà NCPB văn học Trần Hót Lái: Tôi kỳ vọng Đại hội lần thứ I không chỉ là một dấu mốc về tổ chức, mà quan trọng hơn, sẽ trở thành điểm khởi đầu mới cho đời sống văn học nghệ thuật An Giang trong một không gian, tâm thế và tầm nhìn mới.

Sau sáp nhập, An Giang có một không gian văn hóa rộng mở hơn, giàu hơn về lịch sử, địa lý và con người. Với người viết, đó không chỉ là thay đổi về địa giới, mà còn là sự mở rộng của trường liên tưởng và sáng tạo. Đồng bằng, biển đảo, sông nước, biên giới, đô thị, làng quê cùng hiện diện trong một không gian văn hóa mới. Nếu biết đánh thức những lớp trầm tích ấy, văn học nghệ thuật An Giang có thể tạo dựng một diện mạo phong phú, giàu bản sắc.

Vì vậy, điều tôi mong muốn trước hết ở Liên hiệp Hội nhiệm kì mới là một tầm nhìn dài hạn cho văn học nghệ thuật, trong đó tác phẩm và nghệ sĩ phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Tôi mong Liên hiệp Hội thực sự trở thành nhịp cầu kết nối các lĩnh vực, các thế hệ, các địa phương và các nguồn lực. Khi nhà văn có thể gặp gỡ họa sĩ, nhạc sĩ, nhiếp ảnh gia, nghệ sĩ sân khấu; khi người viết trẻ có thể trò chuyện với người đi trước; khi tác phẩm có cơ hội vượt ra ngoài phạm vi một địa phương, sức sống của văn học nghệ thuật sẽ được nhân lên.

Tôi cũng kỳ vọng cơ chế hỗ trợ trong nhiệm kỳ mới sẽ thực chất hơn và hướng nhiều hơn vào tác phẩm. Bên cạnh các cuộc thi, cần có những trại sáng tác chuyên sâu, chuyến đi thực tế, tọa đàm nghề nghiệp và hoạt động giới thiệu tác phẩm đến công chúng. Người viết cần thời gian, không gian, tư liệu và sự trao đổi nghề nghiệp. Một tác phẩm có khi được thai nghén nhiều năm, nhưng đôi lúc chỉ một chuyến đi, một cuộc gặp hay một câu chuyện đời cũng có thể mở ra thế giới sáng tạo mới.

Đặc biệt, tôi rất mong có một chương trình phát hiện và bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ được tổ chức một cách bài bản, liên tục trong cả nhiệm kì. Đừng chờ đến khi một cây bút trẻ có tác phẩm đoạt giải mới gọi tên họ. Hãy tìm họ từ những câu lạc bộ, trường học, các cuộc thi, những trang viết nhỏ, những diễn đàn văn chương; rồi trao cho họ cơ hội đi thực tế, dự trại sáng tác, được đọc và được công bố tác phẩm.

Tôi cũng mong Liên hiệp Hội quan tâm hơn đến việc đưa tác phẩm đến với công chúng. Trong thời đại số, một tác phẩm hay nếu chỉ nằm trong ngăn kéo thì vẫn chưa hoàn thành hành trình của mình. Cần có các ấn phẩm chất lượng, diễn đàn văn học nghệ thuật, nền tảng số và chương trình giao lưu với độc giả để văn học đi vào đời sống. Phân hội cũng xác định tăng cường giới thiệu, quảng bá tác phẩm của hội viên trên các tạp chí, ấn phẩm và diễn đàn văn học nghệ thuật là nhiệm vụ quan trọng.

Với riêng Phân hội Văn học, chúng tôi mong nhiệm kì mới sẽ tạo được một môi trường trong đó người viết được sáng tạo, được đối thoại, được thử nghiệm và được chịu trách nhiệm với tác phẩm của mình. Chúng tôi cũng mong mỗi hội viên ý thức rằng không ai có thể viết thay mình; tổ chức Liên hiệp Hội có thể tạo điều kiện, nhưng chất lượng cuối cùng vẫn nằm trên trang viết.

Tôi tin đó cũng là cách để chúng ta làm cho văn học nghệ thuật An Giang không chỉ có một diện mạo mới sau sáp nhập, mà có một sức sống mới, một tiếng nói riêng và một vị thế xứng đáng trong đời sống văn hoá của đất nước.

Phóng viên: Chân thành cảm ơn những chia sẻ tâm huyết của anh. Kính chúc anh và Phân hội Văn học tiếp tục có nhiều hoạt động thiết thực, đóng góp những tác phẩm giàu giá trị cho đời sống văn học nghệ thuật An Giang trong nhiệm kỳ mới.

Trần Nhiên thực hiện