Từ Nghị định đến dòng chảy chữ nghĩa miền sông nước
Văn học Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và An Giang nói riêng được hình thành từ một không gian sinh thái, văn hóa đặc thù, nơi con người sống cùng sông nước, biên giới và lịch sử mở cõi. Trong bối cảnh đó, Nghị định 350/2005/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ về khuyến khích phát triển văn học không chỉ là một văn bản quản lý, mà còn là cơ hội để văn học địa phương được tiếp sức, lan tỏa và khẳng định vị trí của mình trong dòng chảy chung của văn học nước nhà.
Văn học luôn song hành cùng lịch sử và đời sống xã hội. Ở những vùng đất nhiều biến động như Đồng bằng sông Cửu Long, văn học càng mang đậm dấu ấn của môi trường tự nhiên, của quá trình khai phá, di dân, thích nghi và cộng cư văn hóa. An Giang – vùng đất đầu nguồn, nơi giao thoa của nhiều cộng đồng dân tộc, tôn giáo và truyền thống văn hóa từ lâu đã là không gian gợi mở cho những trang viết về con người miền biên viễn, về thiên nhiên, về đời sống lao động và những chuyển động xã hội âm thầm nhưng sâu sắc.
Trong nhiều năm qua, văn học An Giang đã có những đóng góp đáng ghi nhận vào bức tranh chung của văn học khu vực và cả nước. Nhiều tác phẩm phản ánh chân thực đời sống nông thôn, đô thị mới, vùng biên giới, biển đảo, miền núi xen đồng bằng; nhiều cây bút bền bỉ gắn bó với mảnh đất này bằng tinh thần trách nhiệm và tình yêu nghề chân chính như Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức, Lê Văn Thảo, Sơn Nam, Trần Bạch Đằng…. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tiễn, có thể thấy văn học địa phương vẫn đang đối diện với không ít thách thức: lực lượng sáng tác trẻ chưa thật sự kế thừa mạnh mẽ; điều kiện hỗ trợ sáng tác còn phân tán; việc quảng bá tác phẩm ra ngoài địa phương chưa tương xứng với tiềm năng và đặc biệt là sự thiếu vắng những cơ chế dài hơi để nuôi dưỡng tài năng văn học.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định 350/2005/NĐ-CP về quy định và khuyến khích phát triển văn học mang ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về mặt quản lý nhà nước, mà còn thể hiện sự nhìn nhận nghiêm túc vai trò của văn học trong đời sống tinh thần, trong xây dựng con người và phát triển bền vững đất nước.
Văn học Đồng bằng sông Cửu Long vốn gắn bó chặt chẽ với không gian sinh thái và đời sống cộng đồng. Sông nước không chỉ là bối cảnh mà còn là một “nhân vật” văn hóa, chi phối cách cảm, cách nghĩ và cách viết. An Giang, với đặc thù vừa có đồng bằng, vừa có núi non, vừa có biển đảo, vừa có biên giới quốc gia, lại càng tạo ra những lớp trầm tích văn hóa đa dạng cho văn học khai thác.
Tuy nhiên, đời sống xã hội hôm nay đã và đang đặt ra những yêu cầu mới cho văn học. Đó là những vấn đề về biến đổi khí hậu, về di dân và đô thị hóa, về sự chuyển dịch giá trị trong bối cảnh kinh tế thị trường, về giao thoa và va chạm văn hóa trong quá trình hội nhập… Văn học không thể đứng ngoài những chuyển động đó. Nhưng để văn học thực sự phản ánh và đồng hành cùng đời sống, người cầm bút cần có điều kiện sáng tác, có không gian thử nghiệm và có sự khích lệ đúng mức.
Nghị định 350/2005/NĐ-CP của Chính phủ đã tiếp cận vấn đề này theo hướng khá toàn diện. Từ việc hỗ trợ sáng tác, tổ chức trại viết, cuộc thi, giải thưởng văn học, đến khuyến khích dịch thuật, quảng bá tác phẩm trong và ngoài nước; từ việc khơi thông nguồn lực xã hội hóa đến ứng dụng công nghệ số trong phổ biến văn học. Những định hướng này, nếu được triển khai phù hợp, sẽ tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho văn học địa phương phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng.
Đối với An Giang, điều quan trọng không phải là sao chép máy móc các mô hình, mà là vận dụng tinh thần của Nghị định 350/2005/NĐ-CP để giải quyết những vấn đề rất cụ thể của văn học địa phương: làm sao để người viết yên tâm sáng tác; làm sao để tác phẩm đến được với công chúng và làm sao để văn học không bị tách rời khỏi đời sống xã hội đương đại.
Quản lý văn học nghệ thuật trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi một cách tiếp cận khác trước. Không còn là quản lý theo nghĩa hành chính thuần túy, mà là quản lý trong tinh thần đồng hành, hỗ trợ và kiến tạo môi trường sáng tạo. Nghị định 350/2005/NĐ-CP của Chính phủ nhằm khuyến khích phát triển văn học, ở góc độ này, đã mở ra một không gian linh hoạt cho các địa phương chủ động xây dựng các chương trình phù hợp với đặc thù văn hóa của mình.
Với An Giang, việc triển khai Nghị định 350/2005/NĐ-CP cần gắn chặt với thực tiễn đời sống văn học địa phương. Trước hết là quan tâm đúng mức đến đội ngũ sáng tác hiện có, đồng thời tạo điều kiện để phát hiện và bồi dưỡng những cây bút trẻ. Văn học chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự kế thừa thế hệ, khi người viết trẻ được khuyến khích thử nghiệm, được chấp nhận những tìm tòi ban đầu và được định hướng bằng sự dìu dắt của những người đi trước.
Bên cạnh đó, cần nhìn văn học trong mối quan hệ hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống văn hóa – xã hội. Văn học có thể đồng hành cùng giáo dục, du lịch, truyền thông; có thể góp phần xây dựng hình ảnh con người và vùng đất An Giang trong tâm thức xã hội. Việc quảng bá tác phẩm văn học không nên chỉ dừng lại ở xuất bản in truyền thống, mà cần tận dụng các nền tảng số, các hình thức giao lưu, giới thiệu tác giả, tác phẩm một cách linh hoạt, gần gũi với công chúng hôm nay.
Văn học, xét đến cùng, không chỉ tạo ra tác phẩm, mà còn góp phần hình thành căn cốt tinh thần của một vùng đất. Với An Giang, đó là vùng đất đầu nguồn, đa dạng môi trường sinh thái, nhiều lớp văn hóa chồng lên nhau, vì thế văn học chính là nơi lưu giữ ký ức, phản ánh hiện tại và gợi mở tương lai. Nghị định 350/2005/NĐ-CP quy định khuyến khích phát triển văn học của Chính phủ, nếu được triển khai bằng một tầm nhìn dài hạn và một tinh thần cầu thị, sẽ là cú hích cần thiết để dòng chảy chữ nghĩa miền sông nước tiếp tục lan tỏa, bền bỉ và sâu sắc hơn trong đời sống đương đại.
Từ chính sách đến thực tiễn luôn là một hành trình không ngắn. Nhưng với sự đồng hành của nhà quản lý, sự tâm huyết của người viết và sự đón nhận của công chúng, văn học An Giang hoàn toàn có cơ sở để bước vào một giai đoạn phát triển mới, bền bỉ, có chiều sâu và bản sắc riêng trong dòng chảy chung của văn học Việt Nam.
TRẦN NHIÊN